Drieklaviers Orgel

Het orgel bestaat uit 35 registers verdeeld over drie manualen en pedaal. Bijzonder aan het orgel is de asymmetrische afmeting van de twee pedaaltorens vanwege de ongelijke hoogte van het kerkplafond. Het Oberwerk biedt een volledig plenum, gebaseerd op een 16 voet Quintadena. De Trommet 8 bezit de karakteristieke Noord-Duitse klank. De Zimmel is naar de stijl van Schnitger samengesteld uit Quarten en Sexten, die een niet-harmonische reeks boventonen laat horen alsof er belletjes klingelen. De Zimmel is niet bedoeld om in een plenum te gebruiken, maar een soloregister voor snelle solistische passages.

Het Rugpositiv heeft een minder omvangrijk plenum, maar biedt de mogelijkheid om die te kleuren, door inplaats van een Mixtuur een Tertsklank te kiezen uit de Sexquialter en/of de Tertian. De volle klank van het Rugpositiv wordt bekroond door een zangrijke Dulcian 16.

Het Pedaal is een geheel zelfstandig werk en geeft een solide basis aan de klank van het orgel met zijn Trombone 16’ en een Trommet 8’. Het kleine tongwerk Cornet 2, wordt gebruikt voor pedaalsolo's

Het typische Renaissance Borstwerk is gebaseerd op een tongwerk: Regal 8'. De ijle klank kan worden versterkt met een Gedacht 8' die aan de sampe set is toegevoegd. Hiermee biedt de sample set 36 sprekende stemmen. Daarnaast zijn er twee nevenregisters: een Zimbelstern en een Vogelgezang (Rossignol), die onmisbaar zijn voor oude muziek.

In de 18e en 19e eeuw is er niets aan het orgel gewijzigd. De rijkdom van de boeren was verdwenen en er was geen geld om het orgel aan moderne opvattingen aan te passen. Jürgen Ahrend ontdekte dat het een bron was om het oude ambacht te herontdekken. Hij restaureerde het verwaarloosde orgel weer in de Renaissance-Barok stijl.
                                                     Het orgel is nu een van de mooiste orgels van de Noord-Duitse Renaissance-Barokstijl.

Boek Schnitger-Wilde orgel
Ik ben bezig een boek te schrijven over het intoneren van de samples van dit prachtige historische orgel. De werkwijze vergt geen speciale kennis of vaardigheden; het wordt beschreven op een manier die elke organist kan begrijpen. Ik beschik zelf over een absoluut gehoor en heb een lange ervaring met het intoneren van pijpen.

Dat mag niet worden vergeleken met het intoneren van samples. Het zijn klanken van pijpen die al goed geïntoneerd waren en in die vorm in de samples zijn opgeslagen. Het intoneren van de samples gaat om het verschil tussen de grote ruimte van de kerk en de veel kleinere huiskamer te overbruggen.

De boeken die ik reeds over het intoneren heb geschreven, tonen aan dat deze aanpassing goed navolgbaar is.
Schnitger - Wilde orgel  Lüdingworth

De streek Hadeln, het gebied ten oosten van Cuxhaven, werd wel de Boerenrepubliek genoemd. De heersende klasse van vrije boeren had een vorm van zelfbestuur gevormd die onafhankelijk was van de Landheer. Het zelfbewustzijn, de rijkdom en de trots van de boeren komt tot uiting in schitterende kerkgebouwen in Altenbruch, Otterndorf en Lüdingworth. Men noemde die een Bauerndom. Rond 1600 hoorde het gebied tot de ommelanden van Groningen, waar een Bauerndom werd gebouwd in Noordbroek. Nog altijd heet de streek Altes Land, geen Duitse benaming maar een verbastering van het Groningse aole land.

De St. Jacobikerk in Lüdingworth toont een rijk gedecoreerd interieur. De bezoeker die het langgerekte, door een vlak plafond afgesloten schip van de kerk binnentreedt en het van gewelven voorziene drieschepige koor bekijkt, wordt overweldigd door een onvermoede pracht. Talrijke kunstvoorwerpen uit de middeleeuwen, de renaissance en de barok maken grote indruk. De kerkelijke gemeente van Lüdingworth was in staat een kostbaar orgel te laten bouwen. Antonius Wilde uit Otterndorf bouwde in 1598 een orgel met een Oberwerk en een Borstwerk met prachtige vocale klanken, die goed aansloten op de rijke koortraditie van de streek.

In 1682 kreeg Arp Schnitger de opdracht het orgel uit te breiden met een Rugpositief. Hij maakte de kast gelijkvormig aan het Oberwerk van Wilde. Het pijpwerk van Antonius Wilde bleef onveranderd deel uit maken van het orgel en de Schnitger intoneerde zijn pijpen van het Rugpositief in de stijl van de Wilde-pijpen. De meer dan 400 jaar oude pijpen van het Oberwerk en het Borstpositiv klinken nog steeds in het orgel. Door de veroudering van het metaal krijgen de pijpen een bijzondere resonans met een grote klankschoonheid. Renaissance en Barok orgelwerken klinken prachtig op dit orgel.

De Kunst van het Orgelmaken

In vroeger eeuwen bestonden er al orgels, maar pas vanaf de 10e of 11e eeuw was er sprake van een serieus muziekinstrument. Omdat veel factoren invloed hebben op de toonvorming in een orgelpijp hebben de orgelbouwers lang gezocht naar een krachtige en toch heldere toon met een grote buigzaamheid. De menselijke stem was hun voorbeeld. Een orgel met vocale klanken sluit aan op de koorzang. In de Renaissance-tijd was het ontwikkeld tot een instrument, waarvoor Jan Pieterszoon Sweelinck en Michael Praetorius hun muziek componeerden. De Barok-tijd volgde op de renaissance en bracht componisten voort als Diettrich Buxtehude en Johann Sebastian Bach.
De Gouden eeuw van de Kunst van het Orgelmaken ging samen met de Bloeiperiode in de muziek.

Het in 1595 door Antonius Wilde gebouwde orgel van Lüdingworth is ruim 80 jaar later door Arp Schnitger voorzien van een rugwerk. De pijpen van Wilde liet hij ongemoeid en paste de intonatie van zijn eigen pijpen aan tot een muzikale eenheid. Lüdingworth is maar een klein dorp, het orgel werd nooit gemoderniseerd. Na 400 jaar klinken nog steeds de originele pijpen, die nu als voorbeeld dienen voor de hedendaagse orgelbouw.
De kerk van Lüdingworth bevat een waardevol orgel met een magnifieke klankschoonheid.

De kunst van het orgelmaken werd geleidelijk minder toen de dramatiek van de barok overging naar de veel luchtiger stijl van het rococo. Het orgel kreeg minder persoonlijkheid. Van orkestwerken werden transcripties voor orgel gemaakt. De romantiek volgde en liet de pijpen op een hogere winddruk werken, waardoor de verfijning van de klanken verloren ging.

Langzamerhand werd het ambacht van orgelmaker gereduceerd tot fabriekswerk, waar onderdelen van matige kwaliteit aan elkaar werden geschroefd. De verloren gegane kunst van het orgelmaken moest opnieuw worden ontdekt, door zich te oriënteren op de barokorgels die de tijd overleefd hadden. Door geldgebrek waren ze verwaarloosd en nooit aan latere ideeën aangepast. Voor mensen als Cor Edskes en Jürgen Ahrend was het bronmateriaal om de barokkunst te herontdekken.

Sample set met authentieke orgelklanken

In de Renaissance- en de Baroktijd waren pijpen vocaal geïntoneerd, omdat men dicht bij de koorklanken wilde blijven. Pijpen winnen door het verouderen aan klankschoonheid en die is opvallend goed bewaard gebleven bij de pijpen van dit Schnitger-Wilde orgel. Door gebrek aan geld zijn de pijpen nooit aan de eisen van een latere tijd aangepast. Deze bijzondere klankschoonheid is voortreffelijk in de DRY samples vastgelegd.

Er bestaat geen sample set met een betere weergave van de authentieke orgelklank.


Elke toon begint met een karakteristiek accent bouwt dan op naar een klank met de prachtige resonans. Dit is optimaal in de samples vastgelegd, maar pas na intonatie van de samples hoorbaar in de huiskamer. Door het lagere volume worden deze subtiele geluiden te zwak weergegeven. Het intoneren wordt uitvoering beschreven in mijn boek over dit orgel (binnenkort verkrijgbaar). Het resultaat zijn levendige klanken met een grote zeggingskracht.

Ik ken het orgel van eigen bespelingen in Lüdingworth. Nu ik de samples in mijn huiskamer heb geïntoneerd, zijn de klanken volkomen identiek met die van de kerk. Het is de beste sample set om klanken uit de Renaissance-Baroktijd in de huiskamer weer te geven.  Het is een feest om dit orgel te bespelen en iedereen is welkom om dat zelf te ervaren. 

De kerk heeft maar een korte nagalm; 2 seconden. Er is niets op tegen om een van de Impulse Response opnamen te gebruiken voor een ruimere akoestiek. De akoestiek van de Martinikerk in Groningen is bijzonder geschikt om bij dit orgel te gebruiken. Op mijn orgel kan ik met het linkerpedaal de gewenste nagalmtijd kiezen.          
                                                                                                                                                      zie Sonus Paradisi

  Deutsch
   English
start
hauptwerk
convolutie
intonatie
boekenhw
ludingworth
prytanee
martini
noordbroek
schnitger
bader
klapmeyer
casavant
holzhey
sample sets
orgels in mijn huis
contact
tafelpositief
boeken over orgebouw
betellen van boeken
metalen pijp maken
prestant
holpijp
mini-orgel
linked sites