Positif
Bourdon          8'
Prestant          4'
Flûte a biberon 4'
Nasard       2 2/3'
Doublette        2'
Tierce        1 3/5'
Larigot       1 1/3'
Fourniture       III
Cymbale          II
Cromorne         8'
Pedale
Bourdon         16'
Flûte               8'
Flûte               4'
Trompette        8'
Clairon            4'
Klanken van Prytanée vergeleken met die van Cavaillé Coll

De klanken van Franse orgels zijn tegenwoordig vaak synoniem met de romantische orgels van Cavaillé Coll. Zijn pijpen werken op een hoge winddruk, waardoor de klank krachtiger werd, maar ook armer van toon. Het karakter van de toon verandert en meerdere registers zijn nodig om de oorspronkelijke Montre-klank weer te horen.
Volgens Jan Jongepier zijn vier registers nodig om de Montre te vervangen: een Bourdon voor de grondtoon, een Flûte Harmonique voor tekening in de discant, een Viola voor de boventonen en een Montre voor de kracht van de toon. In Nederland werden de ideeën van Cavaillé Coll vooral door Christian Gottlieb Friederich Witte toegepast. Veel restauraties waren nodig om de orgels weer geschikt te maken voor de muziek van Bach.

In de baroktijd was de klank van een orgel gericht op begeleiding van de koorzang en kregen de pijpen een vocaal karakter. Naast een matig sterke grondtoon was een goede ontwikkeling van de boventonen nodig om een vocale klank te krijgen. De Noord-Duitse barok was gericht op de vocaliteit van een mannenkoor. De Midden-Duitse voorkeur was breder, de vocaliteit omvatte bassen, tenoren, alten en sopranen. Gottfried Silbermann overdreef de boventoonvorming, maar zijn leerling Zacharias Hildebrandt had het juiste inzicht en vond de beste verhouding tussen grondtoon en boventonen. Een voorwaarde voor een zangrijke klank is een lage winddruk voor de pijpen.

Veel van de door mij gebouwde pijporgels waren bestemd voor een huiskamer. De orgels gaf ik een lage winddruk voor een boventoonrijke klank met een mild volume. Toen ik de sample set van Prytanée had geïnstalleerd was ik direct enthousiast, omdat het klankkarakter helemaal overeen kwam met de Midden-Duitse orgels. Milde zingende tonen met een vocaal karakter.

De samples behoeven geen intonatie
Tot mijn grote verrassing hoefde ik niet één sample te intoneren om de klank aan te passen aan de huiskamer. De samples laten een fascinerend kerkorgel horen met een volume dat niet te luid is, maar wel met de juiste verhoudingen tussen de registers, zoals deze in de kerk klinken.

Jiri Zurek heeft de ideale sample set gemaakt


Milde, intens poëtische klank

Het kenmerk van het Franse Barokorgel is een milde, intens poëtische klank. Het register Montre heeft een dragende grondtoon die in goede balans klinkt met de zingende boventonen. In de plenumklank grijpen de boventonen in elkaar en vormen een polyfone koorklank. De stemmen van bassen, tenoren, alten en sopranen zijn goed te volgen. Een relatief lage winddruk bevordert de ontwikkeling van boventonen en geeft het plenum een prachtige vocale klank.

In een Frans barok orgel is veel aandacht voor Fluiten. Hun fluwelige klank is in alle voetmaten aanwezig en kleurt de samenklank in verschillende combinaties. De subtiele karakters van barokke Tongwerken klinken in de verfijnde Franse stijl.

Waar ik alle sample sets op mijn orgel heb moeten intoneren, is dat bij deze set overbodig. Alle registers van het orgel in de kerk klinken in dezelfde verhouding in de huiskamer. Zonder dat ik iets heb moeten aanpassen !
Prytanée is de beste sample set om met de kerkklanken in de huiskamer te spelen

Jarenlang heb ik pijpen geïntoneerd in kerken van het gebied tussen Freiberg en Dresden. De klanken van de Midden-Duitse barokorgels van Silbermann en Hildebrandt heb ik goed leren kennen. Met deze klanken maakte Johann Sebastian Bach zijn composities. De klanken van de Prytanée sample set komen goed overeen met de Midden-Duitse klanken en de werken van Bach komen hier volledig tot hun recht.

Enkele organisten hebben Bach op mijn orgel gespeeld en waren enthousiast dat zij met deze klanken een goede vertolking van Bach konden spelen. Uit reacties op mijn website bleek dat meer organisten dit al hadden ontdekt.

Het orgel van de sample set komt vrijwel overeen met het Couperin-orgel van de Vrije Universiteit in Amsterdam. Het werd in 1973 gebouw door Koenig in de Elzas. Hij staat bekend als integer vakman, die goed is ingevoerd in de wereld van de oude Franse orgels. De stijl van het orgel werd gekozen door Ewald Kooiman en Frans C. Stam. Zij zochten een orgel van een type dat we in Nederland niet kennen. Een orgel in de stijl van de Franse barok bleek een belangrijke aanvulling te zijn op het Nederlandse orgelbezit.

Om dezelfde reden is de Prytanée sample set van buitengewoon belang, om een orgelstijl toe voegen die in geen andere sample set aanwezig is. Op het Grand Orgue klavier klinkt de Montre 8', Prestant 4', Doublette 2' en de Fourniture 4 st. met een sprankelende plenumklank. Dat klinkt ook op het Positif met een mildere basis. Het Echo klavier herhaalt het met tonen die ver weg klinken. Naar Frans gebruik kan het thema wisselend worden gespeeld op het Grand Orgue of met de vijfsterke Cornet op het Récit. Het idioom van de klanken is verwant aan de Midden-Duitse barok.

  Deutsch
   English
Echo
Bourdon          8'
Prestant         4'
Cornet           III
Cromorne        8'
v
Récit
Cornet            V
Grand Orgue
Bourdon        16'
Montre           8'
Prestant         4'
Flûte              4'
Doublette       2'
Quarte           2'
Nazard      2 2/3'
Tierce       1 3/5'
Flageolet        1'
Fourniture      IV
Cymbale        III
Cornet            V
Trompette       8'
Clairon           4'
Voix Humaine  8'
Prytanée - Frans Barok orgel        Levasseur-Dangeville Orgel (1640, 1772)
De kerk van Saint Louis werd gewijd in 1621 als onderdeel van een Prytanée; een college voor de opleiding van de hofhouding van het Franse Koninklijk huis. Later werd het een beroemde Franse militaire universiteit. O.a. René Descartes heeft hier gestudeerd.

De orgelkast werd in 1638 gemaakt door Pierre Frileux en Pierre Cornet. In 1640 bouwde Ambroise Levasseur een orgel in de rijkelijk versierde kast. Jean Dangeville ontving in 1772 de opdracht het orgel uit te breiden en hij woonde zes maanden in het college om de opdracht uit te voeren. Dangeville voegde een Trompette toe aan het Manuaal en hij bouwde het Echowerk. Daarmee beschikte het orgel over 30 registers verdeeld over vier manualen en het pedaal.

In de loop van de 19e eeuw onderging het orgel een aantal wijzigingen. Bij een inventarisatie in 1927 stelde men vast dat het aantal registers aanzienlijk verschilde van de 18e-eeuwse specificatie. Op het Grand Orgue was een Salicional geplaatst en aan het Positif was een Hautbois toegevoegd. De Récit en Echo waren volledig verwijderd. De orgelbouwer Victor Gonzales werkte tussen 1935-1963 aan het orgel, om het zo veel mogelijk weer in zijn oorspronkelijke staat terug te brengen.

De volledige restauratie van het instrument vond uiteindelijk plaats in 1992-1996. Orgelbouwers Benoist en Sarelot brachten het instrument nauwgezet terug in zijn barokke staat. De intonatie werd uitgevoerd door Jean-Pierre Conan. Ongeveer een derde van de pijpen zijn origineel, daterend uit 1640. De oorspronkelijke toonhoogte van A=392 Hz werd hersteld en het orgel kreeg de stemming Werckmeister III.

start
hauptwerk
convolutie
intonatie
boekenhw
prytanee
martini
noordbroek
schnitger
bader
klapmeyer
casavant
holzhey
serassi
samplesets
orgels in mijn huis
contact
tafelpositief
boeken over orgebouw
betellen van boeken
metalen pijp maken
prestant
holpijp
mini
linkedsites