van Samples naar Pijpklanken

Pijporgels voor de huiskamer

Het is vele jaren mijn vak geweest om pijporgels voor de huiskamer te ontwerpen. Omdat de pijpen van een kerkorgel niet bruikbaar zijn, ontwierp ik de pijpen specifiek voor de huiskamer. De diametermensuur blijft gelijk, maar met een lagere winddruk en een opsnede die aan de lage winddruk is aangepast klinkt het geluid minder krachtig, terwijl toch hetzelfde klankspectrum hoorbaar is. Elke pijp (toonbron) moet stuk voor stuk in de huiskamer worden geïntoneerd.

Samples bevatten de klanken van kerkorgelpijpen, die in een huiskamer op een lager volume een geheel andere klankindruk maken. Het komt overeen met de kerkorgelpijpen die in een huiskamer niet bruikbaar zijn. Ook hier is een aanpassing nodig om hetzelfde klankspectrum te horen. Hauptwerk biedt alle mogelijkheden om deze aanpassing mogelijk te maken.

Luidsprekers

De klanken worden weergegeven met luidsprekers, maar hier heeft de luidspreker een andere functie dan in audio-installaties. De eis dat de luidspreker een breed klankgebied gelijkmatig moet weergeven is hier niet van toepassing. In een sample is de klank in de kerk opgeslagen die veel te luid is voor een huiskamer. Het is een natuurkundige wet dat het verlagen van de luidsterkte invloed heeft op de klank (zie Fletcher - Munson gehoorcurve) en daarom biedt Hauptwerk een uitgebreid regelpaneel om elke toon onafhankelijk van elkaar in te stellen. Daarmee zijn zowel afwijkingen in de samples als afwijkingen van de luidsprekers te compenseren. Bij verschillende organisten heb ik onder uiteenlopende omstandigheden de samples aangepast. Goede actieve luidsprekers (lage tonen plus hoge tonen speaker, inclusief versterker) plus een goede subwoofer zijn voldoende voor een optimale weergave van de klanken uit de samples. Kostbare hifi luidsprekers geven de klanken niet beter weer, de functie van de luidspreker is fundamenteel anders.

De grootte van de ruimte waar het orgel stond bleek wel een belangrijke factor te zijn. Het is onmogelijk om de sample set van een orgel uit een kathedraal in een kleine kamer te bespelen en dan klanken te horen, die de illusie geven van een grote kerk. Een grote ruimte is een voordeel.                      
Een voor iedere organist begrijpelijke methode om de Samples aan te passen staat met tekst en veel foto's beschreven in het Hauptwerk Praktijkboek

Iedereen die het Hauptwerk Praktijkboek aanvraagt krijgt het gratis van me, maar ik vraag wel om mij over de verkregen resultaten in te lichten. Die verwerk ik weer in nieuwe versies van dit boek, zodat het boek altijd up-to-date blijft en beter inspeelt op de kennis van de gebruikers.

Gratis aan te vragen met vermelding van het e-mail adres en het volledige postadres.                                                                                                                                John Boersma

 

De boekjes tonen de standen van de intonatieschuiven van de samples. De klanken zijn na het intoneren vergeleken met de oorspronkelijke orgels.

Gratis aan te vragen met vermelding van het volledige postadres:                 
                        
                                                     John Boersma

Geen verschil tussen pijpen en luidsprekers

Bij Johannus Orgelbouw in Ede staat het Monarke-orgel met klanken zowel uit pijpen als uit samples.

De kast toont een orgel met prachtig klinkende pijpen. Van deze pijpen zijn samples gemaakt die worden weergegeven door luidsprekers in het kistorgel dat er voor staat. Door zorgvuldige intonatie geven de samples dezelfde klanken als de pijpen, zij het dat deze nu door luidsprekers worden weergegeven. Beide orgels worden bespeeld met het klavier van het kistorgel, waarvan de toetsen willekeurig zijn verbonden met de pijpen of met de samples.

Elke organist die meent het verschil te kunnen horen tussen een klank uit een pijp of uit een luidspreker, wordt uitgenodigd het te bespelen en vast te stellen of een luidspreker of een pijp de toonbron is. Hoewel ik een absoluut gehoor heb, ook nog getraind door het jarenlang intoneren van pijpen, was ik niet in staat om enig verschil te horen. Slechts door het labium met de hand te bedekken kon ik vaststellen of de klank uit een pijp kwam of dat het door een luidspreker werd weergeven.

Hoewel dit orgel er al vele jaren staat is het nooit iemand gelukt om verschillen te horen tussen luidsprekers of pijpen. Het zijn normale luidsprekers, wel van goede kwaliteit maar geen bijzonder type met hifi kwalificaties.

Dit vormt het bewijs dat door goed te intoneren de klank uit een luidspreker gelijk is aan de klank uit een pijp!

een klik met de muis op een boek voert naar de pagina over de sample set
Samples intonieren
      auf Deutsch
 Voicing  Samples
        in English
Samples laten klinken als pijpen

De belangrijkste eigenschap van een pijp is de articulatie, dus de wijze van aanspreken.
In veel sample sets is dat te zwak in de samples vastgelegd. Het is te corrigeren met de Transient (transition frequency en boost). Het is een correctie van de sample en is niet afhankelijk van de luidsprekers of om de omgeving van het Hauptwerkorgel.
Een groot aantal bezitters van een Hauptwerkorgel heb ik geholpen met de intonatie van hun samples. Daarvan heb ik ervaren dat transient-correcties in mijn orgel voor elk orgel gelijk zijn. Correcties van helderheid en amplitudes verschillen in grote mate per orgel.

De hoogste toon die een orgel laat horen is lager dan 6000 Hz. De pijpen hebben een diameter van een paar millimeter bij een lengte van een paar centimeter. De kleine pijpjes produceren in feite slechts grondtonen en de intonateur moet over een grote vaardigheid beschikken om deze grondtoon uit de kleine pijpjes te laten klinken, boventonen komer er helemaal niet in voor. Een éénvoets register klinkt in deze ligging niet hoger, omdat hier altijd naar een octaaf lager wordt gerepeteerd. De constructie van de kleine pijpjes stellen hier grenzen. Hetzelfde geldt voor pijpen van mixturen en cymbels.

Audioweergave boven de 10.000 Hz is dus zinloos; deze tonen komen in een orgel niet voor. Ook niet als boventonen en evenmin bij tongwerken, waar de klank net als bij een Prestant in hoofdzaak wordt bepaald door de formant. Formanten zorgen voor de resonantie van de kenmerkende tonen; ze versterken deze en verzwakken de tonen die buiten de formant vallen.

Na de intonatie vormen de luidspreker en de sample een eenheid. Het vervangen van de luidspreker betekent opnieuw intoneren.      

 

Hauptwerk User Guide

Het programma Hauptwerk wordt geleverd met het Engelse boek de User Guide. De Engelse taal is niet de reden dat het boek een onbegrijpelijke gids is. Als het in goed Nederlands wordt vertaald, blijkt de User Guide geen leerboek te zijn, maar slechts een technisch jargon van de makers.

Het bestuderen van de User Guide leverde mij niet de informatie die ik nodig had om Hauptwerk te leren kennen; het is geen studieboek. Omdat er verder nergens publicaties over Hauptwerk zijn te vinden, bleef er slechts één weg over: elke handeling uit het boek daadwerkelijk in de praktijk uitproberen. Alle werkwijzen heb ik gevonden en kan die in begrijpelijke teksten en afbeeldingen uitleggen. Stap voor stap heb ik me Hauptwerk in de praktijk eigen gemaakt. Dat heb ik beschreven in het Hauptwerk Praktijkboek. Met de reacties van lezers is het steeds bijgewerkt.

Op basis van nieuwe inzichten die het intoneren effectiever maken is het Praktijkboek nu helemaal opnieuw geschreven.

start
hauptwerk
intonatie
haupthuis
min-orgel
tafelpositief
praktijkboek
set orgels
schnitger
bader
holzhey
trostorgel
kiedrich
marcussen
contact
orgels in mijn huis
nagalm
metalen pijp maken
boeken over orgebouw
betellen van boeken
kroniek
prestant
holpijp
tongwerk
constructies
GdO Arbeitskreis Hausorgel
linked sites